शोक
प्रियजनको मृत्युपछिको शोक: कसरी सम्हालिने र कहिले सहयोग लिने
कसैको मृत्युपछि रुनु, खालीपन, निद्रा नलाग्नु र बारम्बार सम्झना आउनु स्वाभाविक हो। शोकको कुनै समयतालिका हुँदैन। तर जब यो धेरै लम्बिन्छ र जीवन रोकिन्छ, सहयोग लिनु राम्रो हो।
छोटो उत्तर
- शोक रोग होइन; यो प्रेम र क्षतिप्रतिको स्वाभाविक प्रतिक्रिया हो।
- समयसँगै पीडा हल्का हुन्छ, तर कतिपय मानिसमा एक वर्षपछि पनि जीवन रोकिन सक्छ (लामो शोक)।
- गहिरो निराशा वा आत्महत्याका विचार शोकको सामान्य भाग होइन; सहयोग लिनुहोस्।
शोकमा के-के हुन सक्छ?
- रुनु, रिस, दोषभाव वा खालीपन
- निद्रा र भोकमा परिवर्तन
- मृतकको आवाज सुनेजस्तो वा देखेजस्तो लाग्नु (केही समयका लागि सामान्य)
- ध्यान केन्द्रित नहुनु, थकान
- चाडपर्व वा वार्षिकीमा तीव्र पीडा
सम्हालिने तरिका
- आफ्नो भावना दबाउनुभन्दा विश्वासिलो मानिससँग बाँड्नुहोस्
- खाना, निद्रा र हल्का हिँडाइ नछोड्नुहोस्
- धार्मिक वा पारिवारिक क्रिया-कर्मले कतिपयलाई सहारा दिन्छ
- ठूला निर्णय (घरबार, सम्पत्ति) केही समय नगर्नुहोस्
- रक्सी र निद्राको चक्कीले पीडा थाम्न खोज्दा समस्या बढ्न सक्छ
लामो शोक वा डिप्रेसन कहिले?
लगभग एक वर्षपछि पनि तीव्र पिर, मृतकबिना जीवन अर्थहीन लाग्ने, मृत्यु स्वीकार्न नसक्ने, दैनिक काम गर्न नसक्ने भए लामो शोक हुन सक्छ। गहिरो उदासी, आफूलाई दोष, निराशा वा "म पनि मरौँ" भन्ने विचार भए डिप्रेसन पनि हुन सक्छ। यी दुवैको उपचार हुन्छ।
उपचार
शोक-केन्द्रित परामर्शले क्षति स्वीकार्न र जीवन अघि बढाउन मद्दत गर्छ। डिप्रेसन भए CBT र आवश्यक परे औषधि पनि दिइन्छ। निद्रा बिग्रेको छ भने त्यसको सुरक्षित व्यवस्थापन गरिन्छ।
कसरी साथ दिने?
"सबै ठीक हुन्छ" भन्नुभन्दा सुन्नुहोस्। उसको नाम लिन डराउनु पर्दैन। खाना, काम र बच्चाको स्याहारजस्ता ठोस सहयोग गर्नुहोस्।
विदेशमा हुनुहुन्छ? अनलाइन परामर्श
खाडी, मलेसिया, कोरिया, जापान, युरोप, अमेरिका वा जुनसुकै देशमा हुनुहुन्छ भने पनि नेपाली भाषामा आफ्नो कुरा राख्न सक्नुहुन्छ। गुगल मिट वा व्हाट्सएप भिडियोबाट परामर्श हुन्छ, र तपाईंको देशको समय अनुसार समय मिलाइन्छ। नेपालमा रहेका परिवारका सदस्यले बुकिङमा सहयोग गर्न सक्छन्। औषधि चाहिएमा तपाईं बस्ने देशको नियम अनुसार त्यहाँका चिकित्सकसँग समन्वय गर्न सकिन्छ। आफ्नो देशको आपत्कालीन नम्बर टिपेर राख्नुहोस्। देश अनुसार जानकारी हेर्नुहोस्।
बारम्बार सोधिने प्रश्न
शोक कति समय रहन्छ?
फरक-फरक हुन्छ। केही महिनामा हल्का हुन थाल्छ; पूर्ण रूपमा एकैचोटि हराउँदैन तर बिस्तारै सहनीय बन्छ।
शोकमा रुन नसक्नु असामान्य हो?
होइन। कसैले रुन्छन्, कसैले चुप लाग्छन्। भावना व्यक्त गर्ने तरिका फरक हुन्छ।
शोक र डिप्रेसनमा के फरक?
शोकमा उदासी मृतकको सम्झनासँग जोडिन्छ र आउँदै-जाँदै गर्छ; डिप्रेसनमा सबैतिर रुचि हराउने र आफूलाई बेकम्मा लाग्ने लगातार हुन्छ। दुवै सँगै पनि हुन सक्छन्।
विदेशमा हुँदा परिवारको मृत्यु भएर जान नसक्दा?
यो अत्यन्तै पीडादायी हुन सक्छ, दोषभाव पनि आउँछ। नेपालीमै कुरा गरेर शोक प्रशोधन गर्न अनलाइन परामर्श लिन सकिन्छ।
बालबालिकालाई मृत्युबारे कसरी भन्ने?
सरल, सत्य र उमेर अनुसार भन्नुहोस्। उनीहरूका प्रश्नको जवाफ दिनुहोस् र माया देखाउनुहोस्।
औषधि चाहिन्छ?
शोकलाई औषधिले "हटाउँदैन"। तर डिप्रेसन वा निद्राको गम्भीर समस्या भए चिकित्सकले आवश्यक पर्दा औषधि सोच्छन्।
यो लेख सामान्य जानकारी मात्र हो र चिकित्सकको सल्लाहको विकल्प होइन। आफ्नो वा अरू कसैको सुरक्षाबारे चिन्ता लागे तुरुन्तै चिकित्सकीय सहयोग लिनुहोस्।
आपत्कालीन अवस्थामा: प्रहरी १०० · एम्बुलेन्स १०२ · आत्महत्या रोकथाम हेल्पलाइन ११६६। नेपाल बाहिर भए आफ्नो देशको आपत्कालीन नम्बरमा फोन गर्नुहोस्।